بزودی!

قبلا عضو ایران پلنر بوده ام!

به ما بپیوندید!

بازیابی کلمه عبور

بروز خطا

نام کاربری یا کلمه عبور اشتباه می باشد.

خوش آمدی!

از اینکه به خانواده بزرگ ایران پلنر پیوستید خوشحالیم!

عضویت شما با موفقیت صورت پذیرفت.

ایمیل فعال سازی به ارسال شد.

بروز مشکل

اطلاعات وارد شده را مجددا بررسی نمایید.

زلزله و بلای فرهنگی

زلزله و بلای فرهنگی

مطالب مرتبط

زلزله بم را هنوز یادمان نرفته. همان زلزله‌ای که آن‌قدر عمقِ رنج و صدای فریاد دردمندانه‌اش زیاد بود که هنوز هم هربار که یادش بیفتیم، دلمان می‌خواهد پنجم دی 1382 را از تاریخ پاک کنیم. از آوارگی، مصیبت و غم از دست‌رفتن عزیزان در آن دیِ ماه غمناک و فراموش‌نشدنی که بگذریم، تخریب شدن ارگِ بم –بزرگترین سازه خشتی جهان- خود درد بزرگ دیگری برای تاریخ و فرهنگ ایران بود. این درد بزرگ را تنها در دی‌ماه 82 نبود که تجربه کردیم، بارها شده که بر اثر زلزله‌ای بنایی تاریخی و فرهنگی در گوشه‌ای از ایران فرو ریزد. دیشب، 21 آبان 1396، وقتی زلزله‌ای به بزرگی 7.6 ریشتر هم آمد، هرچند بیستون سالم ماند، اما برخی آثار تاریخی مانند دژ منیژه، قلعه یزدگرد، عمارت خسرو، کاروانسرای شاه‌عباسی و چهارقاپی آسیب دیدند. آیا قرار است با هربار زلزله در کشوری زلزله‌خیز، گوشه‌ای از تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم از میان برود؟ با ایران‌پلنر همراه باشید.

 

نابودی شدید بناها و فضاهای تاریخی بر اثر زلزله، تا کنون چندین‌بار رخ داده‌است و این نابودی بعدها نه تنها به خوبی بازسازی و تعمیر نشده‌اند بلکه برخی‌اشان راهی نیز برای ترمیم نداشته‌اند. 9 زلزله بزرگ ایران شاملِ نیشابور با بزرگی 6.5، دامغان با 5.9 ریشتر، قشم با 6.1 درصد، بروجرد، زرند با 6.4 ریشتر، مازندارن با 6.3 ریشتر، بم با 6.6 ریشتر و بوئین‌زهرا با 6.5 ریشتر در سال‌های اخیر بوده‌اند که زلزله کرمانشاه در آبان 1392 نیز حالا به این لیست اضافه می‌شوند.

اما اشاره‌ای کنیم به برخی از بناهای تاریخی و فرهنگی که در تاریخ ایران به دلیل زلزله تخریب شده‌اند.

 

زلزله طبس (1357)

25 شهریور 1357، شهر تاریخی طبس با زمین‌لرزه‌ای شدید به طور کامل تخریب شد. شدت این تخریب به اندازه‌‌ای بود که نشانه‌ای از بافت تاریخی و بناهای طبس باقی نماند. بسیاری معتقدند زلزله سال 82 در بم اگر تنها چندثانیه بیش‌تر ادامه پیدا می‌کرد به اندازه طبس تخریب می‌شد. طبس وقتی فروریخت، هیچ‌گاه دیگر مثل گذشته خود نشد و طبس بازسازی شده نوساز شد بدون ویژگی‌های شاخص فرهنگی آن شهر.

 

زلرله تبریز (1193)

هرچند تبریز خیلی سالِ پیش بر اثر زلزله بسیاری از بناهایش را از دست داد، اما تخریب بنای مسجد کبود یا مسجد جامع این شهر بر اثر زلزله و فروریختن گنبدهای آن چیزی نیست که فراموش شده باشد. مسجد کبود تبریز بنایی است متعلق به قرن 870 هجری قمری.

 

زلزله سیرچ کرمان (1360)

6 مرداد ماه 1360 در شهر سیرچ کرمان زلزله‌ای به بزرگی 7.1 ریشتر رخ داد. این زلزله که یکی از شدیدترین زمین‌لرزه‌های ایران و کرمان بوده است منجر به تخریب آثار تاریخی و فرهنگی نیز شد. سقف بازار، بخشی از مسجد حاج آقا علی، قسمتی از مقبره شاه نعمت‌الله ولی در این زمین‌لرزه تخرسید شدند.

 

زلزله بم کرمان (1382)

5 دی ماه 1382 خبری همه را شوکه کرد؛ خبری که یکی از متاثرکننده‌ترین حوادث ایران بود. با زلزله 6/6 ریشتری بم، 70 درصد شهر تخریب شد و ارگ بم که یکی از مهم‌ترین بناهای ایران و جهان است تا درصد زیادی فرو ریخت. هرچند بازسازی بم در سال‌های بعد از زلزله آغاز شد اما ارگ بم هیچ‌گاه آن ارگی نشد که پیش از 1382 بود.

 

زلزله لار (1338)

لار در طی تاریخ زلزله‌های زیادی به خود دیده است. زلزله‌های لار از 700 سال پیش ثبت شده و هر 45 تا 90 سال، لار یک‌بار ویران شده‌است. آخرین زلزله لار در 1338 رخ داد. زلزله در لار یعنی تخریب بخش مهمی از تاریخ ایران، چرا که لارستان در عصر صفویه به دلیل قرار گرفتنش در جاده تجاری اصفهان به خلیج‌فارس اهمیت زیادی داشته است.

 

زلزله ایلام (1393)

28 مرداد 1393 در ایلام زلزله‌ای آمد که به آثار تاریخی نیز آسیب رساند. قلعه تاریخی شیاق و امامزاده ابراهیم در پی این زلزله آسیب دیدند اما آثاری همچون امامزاده پیرمحمد، محوطه جولیان، بقایای قلعه لزرغه، قلعه هزار در، بنای پشت قلعه، امامزاده سید صلاح‌الدین و گوردخمه سنگ سیلا آسیب بسیاری بیش‌تری دیدند.

 

زلزله غرب ایران با آثار تاریخی چه کرد؟

زلزله 21 آبان‌ماه 1396 یکی از زلزله‌های سال‌های اخیر ایران است که آسیب‌هایی به بناهای تاریخی و فرهنگی زد. به دلیل این زلزله 5 اثر تاریخی در قصر شیرین، سرپل ذهاب و دالاهو آسیب دیدند.

بناهای تاریخی دژ منیژه در سر پل ذهاب، قلعه یزدگرد در دالاهو، عمارت خسرو در قصر شیرین، کاروانسرای شاه‌عباسی در قصر شیرین که از سال 1387 به موزه مردم‌شناسی اختصاص داده شد، چهارقاپی در قصر شیرین و موزه باستان‌شناسی دره‌شهر در استان کرمانشاه در زلزله غرب کشور تا حدودی تخریب شده‌اند. همچنین کاخ والی در شهرستان کرداول نیز آسیب دیده است. مسئولان میراث فرهنگی کرمانشاه گفته‌اند این تخریب 30 تا 40 درصد است.

هرچند که این میزان از تخریب در این تعداد از بنا نگران‌کننده است اما تخریب نشدن یا آسیب ندیدن بناهایی همچون طاق بستان و بیستون امیدوارکننده است.

 

داستانِ تکراریِ زلزله و تخریبِ تاریخ

با این‌که زلزله پیش‌تر از این‌ها بناهای تاریخی و فرهنگی ایران را تخریب کرده بود، اما زنگ خطر زلزله در ایران به طور جدی‌تر پس از زلزله 4.7 ریشتری‌ رودبار و منجیل و لوشان در 31 خرداد 69 بود که به صدا درآمد؛ زلزله‌ای که 60 ثانیه طول کشید و 700 روستا و سد بزرگ منجیل را نابود کرد. بعد از این واقعه بود که ستاد مدیریت بحران وزارت کشور و سازمان نظام مهندسی تاسیس شد.

 

اما اینکه همین زلزله و در همان سال 200 میلیارد خسارت وارد کرد را کنار بگذاریم به میراث تاریخی‌ای می‌رسیم که گویا در این کشور آخرین سرفصل مدیریتی در پیِ بحران زلزله خواهد بود. این در حالی است که میراث تاریخی کشور و بناهای جامانده از دوره‌های گذشته ما بدون مدیریت و مقاوم‌سازی قادر به ایستادگی نخواهند بود.

زلزله بم که یکی از شدیدترین ضربه‌ها را به میراث ایران زد منجر شد که همان سال اساتید معماری و متخصصان بناهای تاریخی در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران گرد هم آیند و نسبت به نابودی بناهای تاریخی کشور ابراز نگرانی کنند.

نگرانی از تخریب آثار فرهنگی و تاریخی زمانی شدت می‌یابد که بدانیم به‌طور میانگین هر 10 سال یکبار باید انتظار یک زلزله 7 ریشتری را داشته باشیم. همچنین اینکه اغلب بناهای تاریخی در ایران با خشت و مصالح ساخته شده‌اند، آن‌ها را بیش‌تر در معرض خطر قرار می‌دهد.

 

در این شرایط آیا زمان آن نرسیده که مسئولان، مقاوم‌سازی بناهای تاریخی را جدی‌تر بگیرند تا با هر تکان گوشه‌ای از فرهنگ، تاریخ و هنر ایرانی فرو نریزد؟

شهرهای مرتبط
جاذبه های مرتبط
مراکز اقامتی مرتبط
تجربه یا سوالات خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.
نمایش نظرات: