بزودی!

قبلا عضو ایران پلنر بوده ام!

به ما بپیوندید!

بازیابی کلمه عبور

بروز خطا

نام کاربری یا کلمه عبور اشتباه می باشد.

خوش آمدی!

از اینکه به خانواده بزرگ ایران پلنر پیوستید خوشحالیم!

عضویت شما با موفقیت صورت پذیرفت.

ایمیل فعال سازی به ارسال شد.

بروز مشکل

اطلاعات وارد شده را مجددا بررسی نمایید.

رقص کردی؛ حماسی‌ترین رقص تاریخی

رقص کردی؛ حماسی‌ترین رقص تاریخی

زبان رقص‌های فولکلوریک، زبان نمادها و نشانه‌هاست و بدون تردید، وسیله‌ای است برای نمایش فرهنگ و برقراری ارتباط و تکلم؛ تکلم از طریق اندام‌ها و موسیقی.

رقص، هنری است انسانی و کهن که با زبان مخصوص‌به‌خود، هم سخن می‌گوید و هم، پیام‌رسانی می‌کند. بنابراین، رقص‌های فولکلوریک به سهولت می‌توانند با زبانی بین‌المللی، پیام صلح را به گوش جهانیان برسانند.

تمام رقص‌های فولکلوریک، ریشه آیینی و حماسی دارند و خاستگاه بیشتر آنها، مشرق‌زمین است. یکی از این رقص‌ها، رقص کردی یا هه‌لپه‌رکی است که کردها، این مردمان غیور و دلاور که همواره در صیانت از فرهنگ و سنت‌هایشان جدیت دارند، آن را حفظ کرده و سینه‌به‌سینه و نسل‌به‌نسل به نوادگانشان منتقل کرده‌اند؛ هه‌لپه‌رکی، برگرفته از واژه هه‌لپه‌رین و به معنی از "زمین جدا شدن"، "از خود بی‌خود شدن"، "حمله کردن" و غیره است.

رقص فولکلوریک کردی، آیینی است به یادگار مانده از زمان سومریان که در زمان فرمانروایی مادها، به شکل حماسی و ملی در آمد و اکنون، زاگرس‌نشینان، وارثان حماسی‌ترین رقص تاریخی هستند. حرکات آیینی این رقصِ باصلابت که ریشه در مسائل دینی و اجتماعی آریایی‌ها و سنت‌های زرتشتیان دارد، هم نشانه وحدت قوم کرد است و هم، نشانه شاد بودن و احترام و مساوات؛ هه‌لپه‌رکی، با سازهای سرنا و دهل، دوزله و دایره و تنبک، نرمه‌نای و تنبک و دایره و در برخی مناطق، با ساز شمشال اجرا می‌شود.

در هه‌لپه‌رکی، زنان در کنار مردان، دست در دست هم و دوشادوش یکدیگر، به شکل خطی یا نیم‌دایره، زنجیره‌ای تشکیل می‌دهند و به پایکوبی می‌پردازند. شیوه اجرای این رقص، به این شکل است که افراد رقصنده، دست چپشان را به دست راست رقصنده دیگر گره می‌کنند. این صف و زنجیر، از سمت راست به چپ تشکیل می‌شود و نخستین فرد در سمت راست زنجیره، راهنمای گروه است. او، دستمالی سفید رنگ در دست می‌گیرد و با تکان دادن دستمال و حرکات خود و ایجاد صدا، گروه را رهبری می‌کند. به این فرد، سه‌رچوپی‌کیش می‌گویند؛ سه‌رچوپی‌کیش، گاهی می‌تواند از حلقه رقص جدا شده و حرکات نمایشی انجام بدهد.

در این بزم، رقصنده‌ها نماد افراد جامعه هستند و راهنما، همان کسی است که افراد جامعه را رهبری و هدایت می‌کند. هماهنگی تیم، بدین معناست که تک‌تک افراد جامعه (چه زن و چه مرد)، با ایمان کامل به رهبر خود و اطمینان به اینکه دستمال از دست او نخواهد افتاد، از او پیروی می‌کنند تا پیروز شوند؛ تمام اینها، نشان از وحدت این قوم دارد.

به طور حتم، دانستن فلسفه تک‌تک عناصر این رقص فولکلوریک، جذابیت آن را صد چندان می‌کند.

  • قرار گرفتن زنان و مردان، کنار هم به صورت یک در میان، نشانه تساوی حقوق آنهاست.
  • دست در دست هم داشتن رقصنده‌ها، به منظور نشان دادن آمادگی و نیرویشان به دشمن است.
  • پا کوبیدن به زمین، اشاره به وطن‌دوستی و خاک میهن است. رقصنده‌ها با این کار، مهاجمین را تهدید می‌کنند و به آنها می‌گویند که اینجا، وطن من است.
  • نشستن، یعنی دشمن ناچار به تسلیم است.
  • بلند کردن سر به سوی آسمان، نشانه مددخواهی از یزدان است.
  • چرخاندن دستمال بالای سر و رو به آسمان، نشانه آزادی و رهایی انسان از بردگی و بندگی است و از آنجایی که در طول تاریخ، کردها همیشه به دنبال آزادی و استقلال بوده‌اند، چرخاندن دستمال در هه‌لپه‌رکی عنصر بسیار مهمی به شمار می‌آید؛ رنگ سفید دستمال، نماد صلح و آشتی با تمام اقوام است و اگر دستمال قرمز رنگ باشد و رقصنده‌ها با ریتم تند برقصند، به معنی اعلان جنگ است.
  • دستمال به دست داشتن سه‌رچوپی‌کیش و گاوانی (آخرین فرد در صف رقصنده‌ها که سمت چپ قرار دارد)، نشانه برابری تمام اعضای گروه است.
  • فریاد کشیدن و هلهله در بخشی از رقص، برای ترساندن دشمن است.
  • کندنِ نمادینِ موی خود، یعنی دشمن در یک قدمی است.

هه‌لپه‌رکی با سه موضوع بزم و شادی و ستایش، رزم و ستیز و شکار و همچنین، عزا و سوگواری اجرا می‌شود که در اینجا، تعدادی از اشکال بزم‌های رقص کردی را معرفی می‌کنیم.

  1. رقص دو دستماله - گاهی سه‌ر‌چوپی‌کیش، برای بالاتر بردن شور و حال رقص، دو دستمال رنگی در دست می‌گیرد و از صف خارج شده و جلوی رقصنده‌ها حرکات نمایشی انجام می‌دهد. به این رقص، رقص دو دستماله می‌گویند که بیشتر، در کرماشان و مناطق کردنشین ترکیه مرسوم است.
  2. گه‌ریان - به معنی "گشتن" است و در شهر و روستا با دو ریتم متفاوت اجرا می‌شود. گه‌ریان، بسیار نرم و آهسته شروع می‌شود و کم‌کم، ریتم آن سریع می‌شود؛ نخستین حرکت، با پای چپ آغاز  و حرکت پای دیگر، همزمان با سر ضرب‌های دهل و با ریتم دوتایی موسیقی عوض می‌شود.
  3. پشت پا - ریتم این رقص، بسیار سریع‌تر از گه‌ریان است. این رقص، رقصی مردانه است و نشانگر هوشیاری و بیداری است تا مبادا، انسان از دیگران پشت پا بخورد.
  4. هه‌ل‌گرتن - به معنی "بلند کردن" و "روی زمین نگذاشتن پا" است. این رقص پر تحرک و شاد، بر نشاط و هدفمند بودن در زندگی تأکید دارد.
  5. فه‌تاحپاشایی - این رقص نیز، با ریتمی تند اجرا می‌شود و هدف آن، به نمایش گذاشتن خوشحالی و شادمانی از کسب موفقیت و بهره بردن از نعمت‌های یزدان پاک است.   
  6. لب‌لان - این رقص، با ریتمی آرام، پس از فه‌تاحپاشایی اجرا می‌شود. یعنی پس از انجام رقص‌های پر تحرک مثل گه‌ریان، پشت پا، هه‌ل‌گرتن و فه‌تاحپاشایی، نیاز است که رقصندگان لب‌لان را اجرا کنند تا امکان تجدید قوا و استراحت برای آنان فراهم شود. هدف از این رقص، آشنایی با تنوع در زندگی  و دور شدن از مغلوبِ احساساتِ زودگذر شدن است.
  7. چه‌پی - چه‌پی به معنی "از چپ" است و در آن، قسمت چپ بدن تحرک بیشتری دارد. این رقص، بیشتر مختص خانم‌هاست.
  8. زه‌نگی (زه‌ندی) - در تمام مدت‌زمان این رقص، رقصنده‌ها یک قدم به جلو می‌گذارند و یک قدم به عقب. هدف از این رقص، تأکید بر دوراندیشی و رعایت احتیاط و سنجیده قدم برداشتن است.
  9. شه‌لایی - شه‌لایی، نوعی رقص رزمی‌نمایشی است که گویی رقصندگان، با پاهایی لنگان می‌رقصند. اگرچه این رقص، به نوعی تراژدی شکست را نمایش می‌دهد، اما از جهتی بدین معناست که افراد جامعه، حتی اگر زخمی بشوند، در برابر دشمن ایستادگی می‌کنند.
  10. سی‌جار - این رقص، با ریتمی آرام شروع می‌شود و سپس‌ بر سرعت حرکات آن افزوده می‌شود. در سی‌جار، رقصنده یک پا به عقب رفته و به سرعت با دو پا به جلو می‌آید. فلسفه این حرکت این است که اگر در زمان جنگ، مجبور شویم یک قدم عقب‌نشینی کنیم، به سرعت دو قدم به جلو می‌رویم.
  11. خانه‌میری - این رقص، با ریتمی تند همراه است و دست‌‌ها، به صورت حلقه‌ای باز، بالای سر قرار می‌گیرند. خانه‌میری، غرور و خودنمایی خان‌ها را نشان می‌دهد و نشانگر پیروزی است.

اینها، بخش بسیار کوچکی از رقص‌های کردی و فلسفه اجرایی آنها بود که در زمره رقص‌های شادی و طرب، جای داشتند. چه‌مه‌ری، یکی دیگر از قدیمی‌ترین رقص‌های کردی است که در مراسم سوگواری و خاکسپاری با بستن خنجر به کمر اجرا می‌شود. صحبت از انواع رقص کردی، نمادها و نشانه‌های آنها و شیوه اجرای آنها، چیزی نیست که به راحتی و در یک صفحه و دو صفحه، بتوان آن را بیان و حق مطلب را ادا کرد. اما آنچه دریافتیم، این است که هه‌لپه‌رکی، چیزی فراتر از رقص‌های معمولی است و با اهداف گوناگون و شیوه‌های متفاوتی اجرا می‌شود.

 امید که پاسدار این میراث گرانبها باشیم.

رقص کردی؛ حماسی‌ترین رقص تاریخی
رقص کردی؛ حماسی‌ترین رقص تاریخی
رقص کردی؛ حماسی‌ترین رقص تاریخی
رقص کردی؛ حماسی‌ترین رقص تاریخی
تجربه یا سوالات خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.
نمایش نظرات: