بزودی!

قبلا عضو ایران پلنر بوده ام!

به ما بپیوندید!

بازیابی کلمه عبور

بروز خطا

نام کاربری یا کلمه عبور اشتباه می باشد.

خوش آمدی!

از اینکه به خانواده بزرگ ایران پلنر پیوستید خوشحالیم!

عضویت شما با موفقیت صورت پذیرفت.

ایمیل فعال سازی به ارسال شد.

بروز مشکل

اطلاعات وارد شده را مجددا بررسی نمایید.

10 دلیل برای سفر به

خوسف را باید دید. همانطور که حمدالله مستوفی سال‌ها پیش آن را دید و آنگاه در سال 740 هجری در کتاب نزهه‌القلوب درباره آن نوشت: "خوسف شهر کوچکی است و چند موضع توابع دارد و آب آن از رودخانه باشد و دیها را آب از کاریز باشد و در آن‌جا همه نوع انتفاعی حاصل آید". خوسف جز آب کاریز و رودخانه و انتفاعی که مستوفی در آن دیده بود، امروز برای ما چه دارد؟ چرا باید خوسف را دید؟ با ایران‌پلنر همراه باشید.

 

36 کیلومتر که از بیرجند به سمت غرب حرکت کنیم شهری 120 هکتاری را می‌بینیم که در دل کویر جا خوش کرده و چشم که در اطرافش بیاندازید بیابان در بیابان است؛ بیابانی که گه‌گاه نیز در آن باد شروع به وزیدن می‌کند و خوسف را به شهری اسرارآمیز تبدیل می‌کند؛ شهری که روزگارانی محل تلاقی فرهنگ‌های مختلف بوده و مردمانش دستخوش بالا و پایین‌های تاریخی بوده‌اند.

خوسف، این تکّه از گستره خراسان جنوبی، نامش بارها در تاریخ آمده، گاهی به جوسف، گاه به جسف، خسف و...، که همگی معنای زمینی گود و یا ریگزار را می‌دهند که به تصویری که از این شهر در طول تاریخ ساخته شده نزدیک است. این زمین گود و ریگزار حالا با ارتفاعی 1300 متری از سطح دریا، از شمال به فردوس، از شرق به بخش مرکزی بیرجند، از جنوب به نهبندان و از غرب به طبس می‌رسد.

در لغت‌نامه دهخدا آمده که ریشه واژه خوسف ریشه در زبان گرجی دارد و مشخص نیست که دقیقا چه زمانی این منطقه چنین نامی به خود گرفته است.

نگاشته‌های کهنی که بر روی کال جنگال خوسف بر جا مانده‌اند به قدمت این منطقه اشاره می‌کنند که به دوره قبل از اسلام می‌رسد. خوسف را به طور کلی از کهن‌ترین شهرهای جنوب خراسان به حساب می‌آورند به خصوص آن‌که خوسف به دلیل واقع شدن روی هسته مقاوم سالیان سال از زلزله در امان بوده و یکی از بافت‌های تاریخی ایران است که در سالم‌ترین شکلش باقی مانده است.

بنا بر اسناد تاریخی، خوسف در گذشته استراحتگاهی برای تاجران بوده است و بازرگانان گرجی و روسی که به قصد هند در راه بوده‌اند در آن اقامت می‌کردند.

اما چرا باید خوسف را ببینیم؟ با 5 مکان و ویژگی خاصِ خوسف آشنا شوید تا بدانید چرا خوسف را باید رفت و باید دید.

 

1. خوسف و سیستم آبرسانیِ شهری

خوسف یکی از اولین و مهم‌ترین شهرهای بیابانی‌ای است که براساس نحوه دسترسی به آب شکل گرفته است. قنات خوسف که حالا ساختار اولیه و اصلی‌اش را از دست داده، زمانی در مرکز خوسف قرار داشته، از سمت شرق وارد بافت شهر می‌شده، در مسیرش علاوه بر تامین آبِ حوض‌انبارها، از داخل خانه‌ها عبور می‌کرده و در جاهایی به طور شبکه‌ای به سمت آب‌انبارها حرکت می‌کرده و آن‌ها را نیز پر آب می‌کرده است.

 

2. مسجد جامع خوسف؛ بنایی باقی مانده از دور اولیه اسلامی

مسجد جامع خوسف که درون روستای گل این شهر قرار گرفته، بنا بر روایاتی به قرون اولیه اسلام، قرن‌های 2 و 3، برمی‌گردد. روایت دیگر زمان احداث آن را به دوره صفویه مرتبط دانسته است. این مسجد که در جنوب شرق خوسق قرار دارد، ویژگی‌هایی همچون ورودی بلند دهلیز شبستان ستون‌دار با طاق جناغی و 9 گنبد، صحن، پنجره‌های مشبک، دو ایوان با قوس کلیل،  تزیینات رسمی بندی، شبستان زمستانی و تابستانی و محتابی و خلیلان دارد.

 

3. خانه علوی؛ خانه‌ای به سبک و سیاق صفوی

دوسال پیش خانه علوی خوسف به فهرست آثار ملی اضافه شد. این خانه که مربوط به عصر صفوی است با ویژگی‌هی خاص معماری امروز یکی از اقامت‌گاه‌های بوم‌گردی خراسان نیز هست. خانه علوی کاملا منطبق با اوضاع اقتصادی و اجتماعی و جغرافیایی منطقه است. هشتی، دهلیز، ایوان، شاه‌نشین، مطبخ، سه‌دری، دالان‌ها و راهروها و تزییناتی همچون رسمی‌بندی‌های ورودی و تزییات ایوان و... از ویژگی‌های معمارانه‌ای است که خانه علوی را به بنایی منحصر به فرد و منطق با باور مردم خوسف تبدیل کرده‌است.

 

4. سنگ‌نگاره‌های کال جنگال؛ تصویری از اشکانیان

همین سنگ‌نگاره‌ها هستند که برخی را به این باور رسانده‌اند که قدمت خوسف باید به پیش از ورود اسلام برسد. این سنگ‌نگاره‌ها که نامشان را از دوره تاریخی کال‌جنگال وام گرفته‌اند، در رشته کوه باقران به طور پراکنده وجود دارند. بر روی این سنگ‌ها، تصاویری از اشکانیان دیده می‌شود؛ همچون نبرد مردِ پارتی با یک شیر، تصویر کتیبه پهلوی در دو سطر، تصویر سر مردی پارتی در حالت نیمرخ و تصویر کتیبه‌ای با یک سطر. مهم‌ترین کتبه‌ها را کتیبه هفت سطری مربوط به پهلوی می‌دانند که روی دو تخته سنگ در کنار هم نگاشته شده است.

 

5. خانه خلیلی، مالکی و تاجور؛ یادگاران دوره قاجار

سه خانه رضا قلی خلیلی، پرویز مالکی و خانه تاجور هر دو بازمانده‌های دوره قاجار در شهر خوسف و ثبت‌شده در میراث ملی هستند. خانه خلیلی در روستای نوغاب -50 کیلومتری خوسف- قرار دارد و ایوان‌ها، اطاق‌های تابستانی و زمستانی، مطبخ، هشتی و انباری‌اش همگی نشان از معماری اصیل ایرانی دارند. خانه مالکی نیز که در ضلع شمالی خیابان اصلی خوسف قرار گرفته، در ورودی شباهت زیادی به حمام‌های قدیمی دارد و با قوس برجسته، خزینه مربعی و نقوش گل‌ترکیبی شاه عباسی جلوه زیبایی به این خیابان داده است. همچنین خانه تاجور با دو ورودی که تزییاتی بر مبنای آجرکاری و رسمی بندی دارد، با ایوان و پنجره‌های مشبک به اصالت معماری ایرانی نزدیک‌تر است. هر دوی این خانه‌ها منطبق با شرایط اقلیمی و جغرافیایی است که ساخته شده‌اند.

 

6. قلعه رستم خوسف؛ نگینِ روستای گنج

قلعه رستم خوسف که بر فراز تپه بلندی در روستای کوچک گنج ساخته شده بر جلگه خوسف و دشت ماژان مشرف است. می‌گویند این قلعه از آن جهت رستم نامیده شده که دسترسی به آن دشوار بوده است. قلعه رستم از قلعه‌های اصلی اسماعیلیان و مربوط به دوره اولی ساسانی است.

 

7. روستای خور و ماژان؛ دو بافت کم‌نظیر تاریخی

روستای خور در خوسف با خانه‌های گلی که دور تا دورشان اتاق‌است و مرکزشان حیاط و حوض، با پوشش گنبدی چهره زیبایی دارد. این روستا که اثر بناهای به جامانده در آن به دوره صفویه برمی‌گردد همچنین بناهای تاریخی‌ای مانند آب‌انبار، قلعه، مسجد، حسینیه و حمام‌های قدیمی را نیز در خود جای داده است. روستای ماژان نیز همچون روستای خور ویژگی‌های جذاب و دیدنی تاریخی زیادی دارد.

 

8. مدرسه ابن حسام خسوف؛ برگی از آموزش و پرورش دوره پهلوی

شخصی به نام آقا محمد خان روزی دستور ساخت مدرسه‌ای در خوسف را به ملا علی‌اکبر خوسفی داد تا با هزینه شخصی‌اش قدمی برای علم و دانش بردارد. مدرسه ابن حسام نیز نمونه‌ای از معماری اصیل ایرانی و منطبق با جغرافیای این منطقه است. عناصری مانند دالان، حیاط مرکزی، ورودی با طاق کلیل، قاب‌بندی آجری در اطراف پنجره‌ها و... از ویژگی‌های معماری این مدرسه است. این بنای قاجاری البته در دوره پهلوی تغییرات زیادی کرد.

 

9. روستای گُل؛ جایی پر از عطر گل‌ها

روستای گل در جلگه ماژان خوسق قرار دارد. این روستا علاوه بر اینکه خوش آب و هواست و محصولات زراعی و باغی زیادی هم تولید می‌کند، بهترین خاک برای پرورش انواع گل‌های معطر را نیز دارد. مردمان محلی می‌گویند روزگارانی انگلیسی‌ها و روس‌ها در این روستا رفت‌‎وآمد می‌کرده‌اند؛ ادعای پربیراهی نیز نیست چراکه وجود کاروانسراها آن را تایید می‌کند. قدمت روستا را اما به قبل از اسلام برمی‌گردانند.

 

10. نرگس‌زار خوسف؛ جایی برای تماشای نرگس‌های وحشی

نرگس‌زار خوسف چندی است ثبت ملی شده‌است. نرگس زار خوسف درواقع کوه و دشتی به نام نرگسی است که مردم آن می‌گویند از دیرباز تا امروز پیاز گل‌نرگس را به نقاط مختلف ارسال می‎‌کرده است. کارشناسان بیرجندی نیز می‌گویند در گذشته پیاز نرگس خوسف از طریق جاده ابریشم به دیگر نقاط ارسال می‌شد. بهترین نرگس‌های خراسان جنوبی را خوسف دارد و در فصل برداشت نرگس‌ خوسف بهترین جا در ایران است.

10 دلیل برای سفر به
شهرهای مرتبط
رویدادهای مرتبط
جاذبه های مرتبط
مراکز اقامتی مرتبط
تجربه یا سوالات خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.
نمایش نظرات: