بزودی!

قبلا عضو ایران پلنر بوده ام!

به ما بپیوندید!

بازیابی کلمه عبور

بروز خطا

نام کاربری یا کلمه عبور اشتباه می باشد.

خوش آمدی!

از اینکه به خانواده بزرگ ایران پلنر پیوستید خوشحالیم!

عضویت شما با موفقیت صورت پذیرفت.

ایمیل فعال سازی به ارسال شد.

بروز مشکل

اطلاعات وارد شده را مجددا بررسی نمایید.

خرسک بافی؛ بافته ابر و باد

انگار باد در میان دشت‌ها و مرغزارهای سر سبزش افتاده باشد، رنگ‌های تیره و روشن را به رقصی موزون وا می‌دارد. این همان بافت خاص خرسک است که با تصویر گری بدیهه نگارانه اش از هر بیننده‌ای دل می‌برد. دست بافته‌ای برآمده از ذهن پویای عشایر که با نیازشان درآمیخته است. با ایران پلنر همراه باشید تا خِرسک بافی را از آول تا آخر از بَحر شوید.

 

خِرسک، خرس کوچک و یا بازی‌ای کودکانه

ابتدا باید سراغ معنای خرسک برویم و معنای آن را بیابیم. Khersak سه معنی دارد. نخست به معنی خرس کوچک و حیوانی است معروف با پشم‌هایی بلند. در معنای دوم بازی‌ای کودکانه است به صورتی که بچه‌ای میان دایره‌ای می‌ایستد و کودکان دیگر او را می‌زنند. بچه‌ای که در دایره است باید سعی کند با پای خود بچه‌های دیگر را بزند اگر توانست جایش با مضروب عوض می‌شود.

سعدی شیرازی در باب تاثیر تربیت از این بازی نام می‌برد:

استاد معلم چو بود بی آزار خرسک بازند کودکان در بازار

خِرسک در معنای سوم و مورد نظر ما بافته‌ای است از جنس قالی که بیشتر میان روستاییان و عشایر ایران متداول است و تفاوت عمده‌ای که با سایر بافته‌ها دارد این است که ریش‌ها و پرزهایش را نمی بُرند. به همین جهت ریش‌هایش مثل پشم خرس بلند و آویزان است و آن را خرسک می‌نامند.

 

خرسک بافی و خرسک باف

خرسک یکی از قدیمی ترین نمونه‌های دست ساخته زیر اندازی است و ساده بافت و ساده نقش محسوب می‌شود. جنس آن تمام پشم و گاهی پنبه است و پُرز و رج شمار کمی دارد. یعنی تراکم گره در آن بسیار کمتر از قالی‌های شناخته شده است. خرسک ها در هر دسی متر مربع ۳۶۰ تا ۵۰۰ گره دارند در حالی که فرش‌های ظریف با ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ گره در هر دسی متر مربع بافته می‌شوند. پود خرسک کلفت و نخ چله اش ضخیم است و بین ۱۲ تا ۱۵ لا در هم تنیده می‌شود.

به کار بردن سه تا هشت پود در رَج شمار آن باعث شده نرمی خاصی داشته باشد. نقش‌ها و طرح‌هایش در سطوحی وسیع لکه‌های رنگی زیبایی را به نمایش می‌گذارند که هنرمندان به صورت ابتدایی و کاملاً ذهنی آن‌ها را خلق می‌کنند. با این همه خرسک یک دست بافته نسبتاً زمخت و ارزان است و در میان اکثر اقوام ایرانی خصوصاً بختیاری‌ها بافته می‌شود. به علت اینکه این بافته با مواد و مصالح کم ارزش تری نسبت به سایر بافته‌ها خلق می‌شود و بیشتر میان اقشار ضعیف رایج است، در اغلب موارد واژه خرسک باف به منزله تحقیر بافنده آن به کار می‌رود.

خرسک بافی جنبه تجملی و تزئینی ندارد و بیشتر به مصرف خانوار می‌رسد و کمتر در بازارها دیده می‌شود. از طرف دیگر زن و مرد عشایری به دلیل نداشتن فرصت کافی در هنگام ییلاق و قشلاق و بافت قالی‌هایی ظریف‌تر، این دست بافته‌ها را برای مصرف خود می بافند. همچنین این فرش درشت بافت، سطح ناهموار زمین را می‌پوشاند و پرزها و ریش‌هایش هر پستی و بلندی را در بر می‌گیرند.

خرسک ها بیشتر در قطع قالیچه‌ای و به طور معمول ۷۰ در ۹۰ بافته می‌شوند. در قدیم علاوه بر زیرانداز به عنوان رو انداز نیز کاربرد داشته‌اند اما امروزه بیشتر به عنوان پادری استفاده می‌شوند.

 

نقش و نگارهای خرسک بافی چگونه است؟

خرسک ها نقش و طرح‌های پیچیده‌ای ندارند و به جهت درشت بافت بودن ارائه نقوش و آرایه های ظریف در آن‌ها امکان پذیر نیست. نقش‌ها بسیار ساده، محدود و بیشتر هندسی و ذهنی بافند که عبارتند از طرح‌های دو حوضه، خشتی و غالبی.

در این گونه طرح‌ها گاهی قاب بندی ها متوازی و پی در پی اند و انواع اشکال هندسی از بزرگ تا کوچک در آنها دیده می‌شود و گاهی نقوش ساده و قابی با نقوش انسانی و حیوانی به صورتی کاملاً ذهنی با هم آمیخته شده، در آن‌ها جلوه گر است.

نقش مایه‌ها مانند تصویر گری های کودکانه ساده و خلاصه وارند و روایت گری در آن‌ها دیده نمی‌شود. رنگ‌ها نیز در آن شفاف و تند اند و ارتباط تنگاتنگی با آرامش دارند. اما خرسک هایی که از خامه و پشم خودرنگ تهیه می‌شوند فاقد رنگ‌های تند و زننده‌اند منتها از نظر تک رنگ بودن در نوع خود بی نظیرند.

 

این دست بافته زیبا محصول دست و ذهن خلاق و پویای زنان و مردان ایران زمین است. بیاییم با شناخت این دست بافته از آن حمایت کرده و به عنوان جاذبه ای نگارین در عرصه گردشگری به دیگران ارائه دهیم.  

 

منبع: ابراهیمی ناغانی، حسین، "دست‌بافته «خرسک»؛ محصولی برآمده از شعور زیبایی‌شناختی و نیاز (با تاکید بر «خرسک» بختیاری) "، نقد کتاب هنر، پاییز ۱۳۹۵ - شماره ۱۱ (۲۰ صفحه - از ۲۴۵ تا ۲۶۴)

شهرهای مرتبط
رویدادهای مرتبط
جاذبه های مرتبط
مراکز اقامتی مرتبط
تجربه یا سوالات خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.
نمایش نظرات: