بزودی!

قبلا عضو ایران پلنر بوده ام!

به ما بپیوندید!

بازیابی کلمه عبور

بروز خطا

نام کاربری یا کلمه عبور اشتباه می باشد.

خوش آمدی!

از اینکه به خانواده بزرگ ایران پلنر پیوستید خوشحالیم!

عضویت شما با موفقیت صورت پذیرفت.

ایمیل فعال سازی به ارسال شد.

بروز مشکل

اطلاعات وارد شده را مجددا بررسی نمایید.

با تکم به استقبال بهار برویم

با تکم به استقبال بهار برویم

یکی از مراسمات نوروزی تکم گردانی است که در میان آذربایجانی‌ها، اردبیلی‌ها و اهالی غرب گیلان همچون هشتپر، انزلی و رشت به زیبایی برگزار می‌شود. چند روز مانده به عید، در اسفند ماه، مردم آذربایجان چشم به راه تکم چی ها یا پیک‌ها می‌شوند که از آبادی‌ها به شهرها بیایند و خبر آمدن نوروز و نوبهار را بدهند. تکم چی ها با خواندن ترانه‌هایی، نوروز را تبریک گفته و شادی را به دل مردمان می‌آورند. با ایران پلنر همراه باشید تا با این پیام آوران بهار آشنا شوید.

 

تکم چیه و تکم چی کیه؟

در زبان آذری تَکه، به بز نر قوی هیکل گفته می‌شود. "م" که به آخر این واژه اضافه می‌شود، در ترکی نشان ضمیر ملکی برای اول شخص مفرد است. پس تکم یعنی بُزم یا بز من. عروسکی که تکم چی ها به دست می‌گیرند به شکل بز یا شتر است و از جنس چوب است. شخصی که تکم را به دست می‌گیرد، تکم چی نام دارد. به دلیل اینکه تکم با آینه تزئین می‌شود به آن آئینه تکم نیز می‌گویند. تکه یا تکم بیشتر با رنگ قرمز آراسته می‌شود و سمبل بهار و نشانه طراوت و رشد و شکوفایی طبیعت است. همچنین این رسم نشان دهنده آغاز چرای حیوانات از جمله بز و گوسفندان است.

تَکم شامل پیکره‌ای چوبین با پایه و تخته مدوری جهت چرخاندن بز است که با پارچه‌های رنگی، گلیم، آینه، پولک و منجوق تزئین شده و زنگوله‌ای بر گردنش آویزان است. دمی از مو به آن می‌چسبانند و پر مرغ و خروس را نیز بر سرش می‌گذارند.

چوبی که به زیر شکم بز متصل است، چوبی سخت و محکم به طول ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر و به ضخامت یک مداد است و تخته دایره مانند با سوراخی در وسط قطری در حدود ۳۵ سانتیمتر دارد.

هر گاه بخواهند بز را برقصانند، چوب را از وسط تخته می‌گذرانند تا جایی که دست و پای بز به سطح دایره برسد. تکم چی با دست چپ سطح دایره‌ای را می‌گیرد و با دست راست انتهای چوب را در دست می‌گیرد و با حرکاتی موزون بز را به حرکت در می‌آورد. چهار دست و پای بز در محوری هماهنگ جلو و عقب می‌روند و تکم چی در وصف نوروز شروع به خواندن ترانه می‌کند.

علاوه بر ترانه‌های بهاری که در شان بهار و روز و سال نو خوانده می‌شود، تکم چی ها گاهی فی البداهه شروع به خواندن اشعاری می‌کنند که گاهی رنگ و بوی طنز و لطیفه دارد و هنگامی نقد و تحقیر افراد ظالم است و برخی مواقع در باب مسائل ملی، مذهبی و اجتماعی است. تکم چی ها بازیگر نیستند، آن‌ها صرفاً به علت احترام به سنت‌ها و تکالیف قومی لباس مخصوصی به تن کرده و در کوی و برزن به ترانه خوانی می‌پردازند.

مردم با شنیدن این ترانه‌ها صلوات می‌فرستند و بنا به تناسب وضع مالی خود هدایایی به تکم چی ها می‌دهند و آمدن آن را به در خانه خود خوش یمن و مبارک می‌دانند. هدایا شامل جوراب پشمی، آرد، تخم مرغ، شیرینی و پول است و تکم چی ها آن را حق خود می‌دانند. حال برگردان بعضی از این ترانه‌ها را با هم می‌خوانیم.

 

برگردان دو ترانه تکم گردانی

بزم، بزم، چموش بزم

بر گردنش افسار بزم

بزم بزم نمایش می‌دهد

بازی گرگ و گوسفند را نشان می‌دهد...

این تکه ما هدیه‌ای از قند دارد

روستا دارد و آبادانی دارد

بر هر دری برقصد

یک نعلبکی قند هدیه دارد....

بزم بزم گریه نکن

دست و پاهات را جمع نکن

بزم بزم ناز می‌کند

چوپان را آواز می‌کند

جمع می‌کند گوسفند و بره

به پیشواز عید می‌رود

هر کس به تکه چیزی بدهد

خدا او را از بلا نگه دارد...

و یا:

بهار آمد، بهار آمد خوش آمد / عید نوروز شما مبارک، ماه و سال و هفته و روز شما مبارک / جفای فصل زمستان سپری شد، نسیم وعده بهاری و هوای خوش نوبهار در انتظار ماست.

چمن زارها و کوهساران را صفای دیگریست / عید نوروز شما مبارک، ماه و سال و هفته و روز شما مبارک / هر چند سرمای زمستان طاقت فرسا بود، با این حال برف‌ها آب شدند و زمین جامه نو بر تن کرد.

اینک در شاخه‌های درختان، پرندگان آشیانه می‌سازند / عید نوروز شما مبارک، ماه و سال و هفته و روز شما مبارک...

 

منابع:

عناصری، جابر، "نمایش در قلمرو فرهنگ ملل: جنبه‌های نمایشی مراسم آئینی چهارشنبه سوری و نوروز (در برخی از نقاط ایران) "، چیستا، اسفند ۱۳۶۸ و فروردین ۱۳۶۹ - شماره ۶۶ و ۶۷ (۱۱ صفحه - از ۷۸۱ تا ۷۹۱)

دانشنامه فرهنگ مردم ایران، مدخل تکم گردانی، جلد دوم.

شهرهای مرتبط
رویدادهای مرتبط
جاذبه های مرتبط
مراکز اقامتی مرتبط
تجربه یا سوالات خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.
نمایش نظرات: